در حالی که حوزه دارو با چالش‌های اعتباری و محدودیت‌های زنجیره تأمین در شرایط جنگی روبروست، آمار مصرف بی‌رویه اقلام دارویی و هشدارهای مکرر وزیر بهداشت، زنگ خطری را به صدا درآورده است. مصرف ماهانه سرم در کشور به رقم ۲۳ میلیون واحد رسیده و بیش از یک سوم نسخ پزشکان نیز حاوی آنتی‌بیوتیک است؛ ارقامی که نشان‌دهنده اسراف گسترده و ضرورت بازنگری فوری در الگوی تجویز و مصرف دارو در ایران است.
به گزارش خبرنگار ما، پایش‌های صورت گرفته از سوی سازمان غذا و دارو نشان می‌دهد که اسراف در حوزه دارو به ویژه در نسخ سرپایی بسیار گسترده است. به اذعان وزیر بهداشت، میانگین تجویز دارو در هر نسخه در کشور ۴.۲ قلم و بیش از دو برابر میانگین جهانی است، در حالی که بنابر اعلام مراجع معتبر علمی، شاخص میانگین اقلام دارویی در هر نسخه باید کمتر از دو قلم دارو باشد.
پرمصرف‌ترین داروها در ایران؛ آنتی‌بیوتیک‌ها، مسکن‌ها و سرم‌های تزریقی
بیشترین حجم مصرف غیرمنطقی و خودسرانه دارو در کشور مربوط به گروه‌های آنتی‌بیوتیک‌ها، مسکن‌های ضدالتهابی و سرم‌های تزریقی است. داروهای پرمصرف خوراکی شامل گروه‌های ماکرولیدها، سفالوسپورین‌ها و پنی‌سیلین‌ها بوده و در بخش تزریقی نیز سفازولین، پنی‌سیلین و سفتریاکسون بیشترین سهم تجویز را دارند.
ریشه‌های مصرف بی‌رویه؛ تقاضای القایی و باورهای غلط عمومی
مسئولان ریشه مصرف بی‌رویه دارو در کشور را در ترکیبی از «تقاضای القایی» و «باورهای غلط عمومی» می‌دانند:
- باور اشتباه مردم مبنی بر اثرگذاری سریع‌تر داروهای تزریقی باعث شده مصرف سرم و آنتی‌بیوتیک در میان مردم با نرخ بسیار بالایی انجام شود.
- باور غلط مبنی بر ماهرتر بودن پزشکی که داروهای بیشتری تجویز می‌کند باعث شده بیماران بر حجم نسخه‌ها پافشاری کنند.
- تعارض منافع و هدایت بیمار به داروخانه‌های خاص از دیگر مباحث چالشی در مدیریت تجویز داروهاست که تجویزهای علمی را زیر سوال می‌برد.
پرت ۳۰ تا ۴۰ درصدی منابع سلامت؛ ضرورت تبدیل مصرف بهینه به الزام قانونی
برآورد می‌شود با نظارت‌های مؤثر می‌توان جلوی پرت ۳۰ تا ۴۰ درصد منابع را در حوزه بهداشت و درمان گرفت. رئیس کل سازمان نظام پزشکی در این زمینه تأکید کرده است: «در حوزه درمان‌های القایی و اسراف، پرت منابع داریم که وظیفه بیمه‌هاست نظارت کنند. هم بیمه‌ها مکلفند جلوی درمان‌های القایی و پرت منابع را بگیرند و گایدلاین‌ها را اجرایی کنند، هم خود جامعه پزشکی باید در این زمینه اقدام کنند. این دیگر انتخاب نیست، بلکه الزام است.»
مسئولان معتقدند مسیر مصرف بهینه در حوزه بهداشت و درمان با فرهنگسازی، نظارت بیمه، نظارت مسئولان بهداشت و درمان و رعایت پزشکان محقق می‌شود.
تأثیر بر زنجیره تأمین دارو در شرایط بحرانی
اهمیت این تجویزها و مصرف‌های غیرضرور آنجا نمایان‌تر می‌شود که این موضوع موجب هدررفت منابعی است که از اساس با محدودیت مواجه است. وزیر بهداشت در تازه‌ترین اظهارات خود با اشاره به شرایط خاص جنگی کشور، بر لزوم همکاری جامعه پزشکی تأکید کرد، چراکه تجویز برخی داروها به ویژه آنتی‌بیوتیک‌ها و سرم برای برخی بیماری‌ها توجیه علمی ندارد.
مقابله با این روند مستلزم یک همکاری چندجانبه است؛ از مشارکت فعال انجمن‌های علمی و سازمان نظام پزشکی برای مدیریت تجویزها و نظارت‌های سختگیرانه بیمه‌ها و مسئولان وزارت بهداشت گرفته تا نقش کلیدی رسانه‌ها در فرهنگسازی و اطلاع‌رسانی صحیح به مردم. کارشناسان تأکید دارند که با کاهش هزینه‌های غیرضروری، بودجه‌های آزاد شده می‌تواند صرف تأمین داروها و اقلام حیاتی، به ویژه در شرایط بحرانی شود.
مجله زیبایی و سلامت دکتر آناهیتاکریمی
