یک متخصص طب ایرانی با تشریح اصول تغذیه صحیح در دوران بارداری تأکید کرد که رعایت تدابیر غذایی ساده و پرهیز از پرخوری میتواند نقش مؤثری در سلامت مادر و جنین و در نهایت تولد نوزادی سالم ایفا کند.
به گزارش خبرنگار مهر، جعفر ابوالقاسمی شیرازی‌نژاد، متخصص طب ایرانی، در گفت‌وگویی تفصیلی به تشریح توصیه‌های طب سنتی ایران برای دوران بارداری پرداخت و بر اهمیت تغذیه مناسب به‌عنوان یکی از ارکان اصلی سلامت مادر و کودک تأکید کرد.
تغذیه زنان باردار در طب ایرانی؛ اصولی فراتر از طب نوین
ابوالقاسمی با بیان اینکه در طب ایرانی معیارهای سلامت جسم بالاتر از طب نوین در نظر گرفته می‌شود، اظهار داشت: هدف ما در طب سنتی ایرانی، تولد فرزندانی با سطح سلامتی بالاست؛ فرزندانی که کمترین حد از ضعف را در اعضای بدن دارا بوده و با کوچک‌ترین عامل بیمار نشوند. برای دستیابی به این هدف، ارائه اصول صحیح تغذیه‌ای، تعادل روحی، اصلاح خواب و توجه به فعالیت بدنی متناسب ضروری است.
وی با اشاره به اینکه بارداری امری طبیعی و مقدس در طب ایرانی است، خاطرنشان کرد: این جریان طبیعی میتواند با کوچک‌ترین غفلت و سهل‌انگاری به بروز عوارض خطرناکی برای مادر و جنین منجر شود. بنابراین شناخت و آگاهی مادران باردار و مشارکت آن‌ها در مراقبت از خود اهمیت فراوانی دارد.
اصول تغذیه در دوران بارداری؛ غذا خوردن چگونه باشد؟
این متخصص طب ایرانی با تأکید بر اینکه نوع، کیفیت و کمیت مواد غذایی مصرفی نقش بسزایی در تأمین سلامت افراد دارد، به تشریح اصول صحیح تغذیه در بارداری پرداخت:
تعداد وعده‌ها و حجم غذا: بهتر است مادر در ماه‌های اول بارداری به دلیل ضعف معده، در طول روز بیش از سه وعده غذا با حجم کم صرف کند. در سه‌ماهه سوم نیز به دلیل افزایش حجم رحم و فشار بر دستگاه گوارش، باید حجم غذاها کاهش و تعداد وعده‌ها افزایش یابد .
پرهیز از پرخوری و گرسنگی: به‌طور طبیعی افراد مقداری ضعف هضم را در دوران بارداری تجربه می‌کنند، بنابراین باید از گرسنگی یا پرخوری زیاد اجتناب کرده و مقدار غذا را کاهش و تعداد وعده‌ها را افزایش دهند .
عدم مصرف همزمان چند نوع غذا: افراد در یک نوبت نباید چندین نوع غذای مختلف را با هم میل کنند. مصرف ماست، سالاد و نوشیدنی همراه با غذا مناسب نیست .
شناخت غذاهای نامناسب: اگر مادر باردار با مصرف غذایی احساس سنگینی، نفخ، آروغ زدن زیاد یا دفع گاز بیش از اندازه کرد، بهتر است آن غذا را برای مدتی از سبد غذایی خود حذف کند .
مواد غذایی مفید برای زنان باردار از نگاه طب ایرانی
ابوالقاسمی شیرازی‌نژاد فهرست کاملی از مواد غذایی مفید برای مادران باردار ارائه کرد که رعایت آن‌ها میتواند به سلامت جنین و تسهیل روند بارداری کمک کند:
گوشت و پروتئین‌ها: در طول بارداری بهتر است از غذاهای مولد خون شایسته، ساده و زود هضم مانند گوشت جوجه و کباب یا آب گوشت گوسفند تازه استفاده شود. گوشت قرمز بالاترین خاصیت خون‌سازی را داشته و حاوی ویتامین B است .
میوه‌های مفید:
- انار: خون‌ساز است و مصرف ناشتای آن بسیار مفید می‌باشد.
- خرما: قند طبیعی دارد که سوخت مغز محسوب می‌شود. مصرف خرما با شیر در شب بسیار مفید است .
- سیب درختی: غذاهای گرم مانند سیب باعث بالا رفتن حرارت معده و در نتیجه بهبود هضم غذا و کاهش تهوع ناشی از ویار می‌شود.
- به: خوردن به در ماه‌های بارداری کودک را زیبا می‌کند.
- گلابی: در درمان‌های تغذیه‌ای برای کنترل ویار مؤثر است .
- کدو حلوایی و کدو مسمایی: مصرف آن‌ها کودک را خوش‌خلق می‌کند.
- انجیر: مصرف روزانه ۲ عدد انجیر بسیار مفید است. انجیر کلسیم زیادی دارد و خون‌ساز است .
خشکبار و مغزها:
- بادام: منبع غنی کلسیم است. بهتر است پودر شده و با شربت عسل معجون شود. میزان کلسیم‌سازی آن که مغز استخوان را پر می‌کند، بسیار بالاست .
- کندر: مصرف کندر در ماه سوم بارداری باید به صورت جویدنی (نه خوردن) و به مدت ۱ یا ۲ هفته و روزی ۱ نخود باشد. مصرف کندر در سایر ماه‌ها ممکن است با عارضه همراه باشد .
سایر مواد غذایی:
- لبنیات: مصرف لبنیات در شب مانند شیر با خرما و پنیر با گردو بسیار مفید است .
- تخم‌مرغ: بالاترین ویتامین B را دارد و داروی اعصاب محسوب می‌شود.
- عسل: حاوی ویتامین‌هاست و در زیبایی جنین و بدن مادر نقش دارد. مصرف ناشتای عسل توصیه می‌شود .
- سبزیجات: مصرف سبزیجات هم خون تازه می‌رویاند و هم از یبوست در بارداری پیشگیری می‌کند .
پرهیزات غذایی در دوران بارداری
متخصص طب ایرانی با هشدار نسبت به مصرف برخی مواد غذایی در دوران بارداری تأکید کرد که رعایت این پرهیزات برای پیشگیری از عوارض خطرناک ضروری است:
مواد غذایی ممنوع: زنان باردار باید از مصرف غذاهای تند و تیز و تلخ، انواع ترشی‌ها، غذاهای خیلی سرد (مانند یخ و بستنی) و غذاهای خیلی گرم پرهیز کنند. مصرف غذاهای خیلی شیرین، خیلی چرب و غذاهای یبوست‌زا نیز باید محدود شود .
مواد غذایی با خطر سقط: از دیدگاه طب ایرانی، برخی غذاها با افزایش احتمال باز شدن قاعدگی و در نتیجه سقط جنین همراه هستند؛ از جمله این خوراکی‌ها می‌توان به لوبیا، کنجد و کرفس اشاره کرد .
ادویه‌جات: مصرف ادویه‌جات به غیر از نمک و زردچوبه، به‌خصوص در سه‌ماهه اول باید با احتیاط صورت گیرد. برخی ادویه‌ها مانند زعفران ریسک سقط جنین را افزایش می‌دهند .
سبزیجات خطرناک: بهتر است مادر باردار مصرف سبزیجات را در دوران بارداری به‌خصوص سه‌ماهه اول محدود کند. سبزیجاتی مانند جعفری و کرفس با افزایش ریسک خون‌ریزی همراه هستند .
غذاهای نفاخ: مصرف غذاهای نفاخ مانند سیر و پیاز خام، کلم، تربچه و تره در این دوران مناسب نیست .
تدابیر ویژه برای ماه آخر بارداری
ابوالقاسمی با اشاره به اهمیت ماه نهم بارداری تصریح کرد: در ماه نهم، سرعت وزن‌گیری جنین افزایش یافته و بدن مادر خود را برای زایمان آماده می‌کند. طب سنتی تدابیر خاصی را برای این ماه در نظر دارد که به تسهیل زایمان و پیشگیری از زردی نوزاد کمک می‌کند.
وی افزود: استفاده بیشتر از غذاهای ملین و پرهیز از ترشی‌ها و غذاهای یبوست‌زا از اهمیت ویژه‌ای در این ماه برخوردار است. همچنین مصرف خرما جهت تقویت مادر در ماه آخر میتواند به زایمان راحت کمک کند .
این متخصص طب ایرانی تأکید کرد: استفاده از روغن بادام شیرین در این ماه جایگاه ویژه‌ای دارد. روغن بادام چه به‌صورت خوراکی و چه به‌صورت روغن‌مالی از تدابیر ویژه ماه آخر بارداری محسوب می‌شود .
درمان ویار بارداری با راهکارهای طب ایرانی
ابوالقاسمی با اشاره به مشکل شایع ویار بارداری گفت: تهوع در موارد خفیف نیاز به درمان ندارد، اما در موارد شدید مادر باردار میتواند از راهکارهای زیر کمک بگیرد:
- کاهش مصرف شیرینی‌ها، غذاهای چرب و سرخ‌کرده
- کم کردن مصرف غذاهای خمیری (مانند آش رشته)، الویه و پنیر پیتزا
- پرهیز از مصرف چای با صبحانه یا نوشیدنی همراه با غذا
- مصرف غذاها با حجم کمتر و دفعات بیشتر
- پیاده‌روی‌های کوتاه‌مدت و مکرر (روزانه دو بار و هر بار ۱۵ دقیقه)
وی تأکید کرد که کار منزل جزء پیاده‌روی محسوب نمی‌شود و مادران باردار باید حتماً پیاده‌روی اختصاصی داشته باشند.
راهکارهای رفع یبوست بارداری
این متخصص طب ایرانی با اشاره به شیوع یبوست در بارداری به دلیل اثرات هورمونی بر لوله گوارش و کاهش حرکات روده، گفت: یبوست مزاج از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و تأخیر در دفع مواد به نوعی «ام‌الامراض» یا مادر بیماری‌ها محسوب می‌شود.
وی راهکارهای کنترل یبوست بارداری را شامل موارد زیر دانست:
- استفاده از غذاهای نرم و زود هضم
- ورزش و پیاده‌روی ملایم
- پوشاندن شکم با پارچه نخی
- محدود کردن مصرف ادویه غیر از نمک و زردچوبه
- مصرف میوه‌هایی مانند انجیر تازه و گلابی
ابوالقاسمی هشدار داد: استفاده از برخی دمنوش‌های گیاهی مانند ختمی، بنفشه، پنیرک و حتی خاکشی جهت رفع یبوست خطرآفرین بوده و احتمال سقط را افزایش می‌دهد. بنابراین قبل از مصرف هر نوع گیاهی باید با پزشک مشورت کرد .
اهمیت توجه به مزاج و توصیه‌های اختصاصی
این متخصص طب ایرانی در پایان با اشاره به تفاوت‌های فردی در مزاج‌ها، توصیه‌های اختصاصی را برای مادران با طبع‌های مختلف ارائه کرد:
- برای مادران با طبع سرد: مصرف کباب گوشت شتر بسیار مفید است
- برای مادران با طبع سرد و خشک: کباب ماهی توصیه می‌شود
- برای مادران با طبع دموی: گوشت شتر برای تعدیل سردی و خشکی مفید است
وی در پایان تأکید کرد: مادرانی که از مزاج خود اطلاعی ندارند، می‌توانند در آزمون مزاج‌شناسی طبایع شرکت کرده و با شناخت دقیق طبع خود، رژیم غذایی مناسب‌تری را دنبال کنند.
