گرمای تابستان فقط خطر گرمازدگی را افزایش نمی‌دهد؛ اگر کم‌آبی بدن با بی‌تحرکی و عادت‌های غذایی نامناسب همراه شود، احتمال تشکیل سنگ کلیه افزایش می‌یابد. با این حال، متخصصان هشدار می‌دهند که برخلاف تصور رایج، مقدار نوشیدن آب برای همه افراد یکسان نیست و حتی زیاده‌روی در مصرف آن برای برخی بیماران کلیوی می‌تواند دردسرساز شود.
ارتباط تابستان با سنگ کلیه؛ کم‌آبی یا عوامل دیگر؟
به‌گفته برخی پزشکان، آمار مراجعه افراد با سنگ کلیه در فصول گرم سال افزایش پیدا می‌کند و یکی از دلایل مهم آن کم‌آبی بدن است. دکتر فاطمه پوررضاقلی، فوق‌تخصص بیماری‌های کلیوی (نفرولوژیست)، در این رابطه می‌گوید: «من مطالعه‌ای ندیده‌ام که به‌طور مشخص نشان دهد در فصل تابستان آمار سنگ کلیه افزایش پیدا می‌کند، اما باید بدانیم یکی از مهم‌ترین عوامل مستعدکننده تشکیل سنگ، کم‌آبی بدن است. البته کم‌آبی به‌تنهایی باعث ایجاد سنگ نمی‌شود، بلکه در افرادی که زمینه سنگ‌سازی دارند و ۶۰ درصد این مورد هم ارثی است، این روند را تشدید می‌کند.»
دکتر پوررضاقلی تأکید می‌کند که در سایر افراد، بیماری‌های متابولیک، بیماری‌های غدد یا سبک زندگی در ایجاد سنگ نقش دارند و در چنین شرایطی، کم‌آبی بدن می‌تواند این زمینه را شعله‌ور کند. اما یکی از عوامل مهم و اصلی در ایجاد سنگ کلیه، بی‌تحرکی است. گاهی نخستین تجربه سنگ کلیه در افرادی دیده می‌شود که مدت طولانی بدون تحرک می‌نشینند؛ مانند داوطلبان کنکور که ساعت‌های طولانی مطالعه می‌کنند و فعالیت بدنی کمی دارند.
حجم ادرار نباید در طول روز کم شود
عامل مهم دیگر در ایجاد سنگ کلیه، مصرف ناکافی مایعات، مخصوصاً آب، است؛ به‌گونه‌ای که حجم ادرار کاهش پیدا کند و رنگ آن تیره شود. دکتر پوررضاقلی می‌گوید: «اینکه برای همه افراد نوشیدن تعداد مشخصی لیوان آب در روز را توصیه کنیم، از نظر علمی درست نیست. ممکن است فردی در یک روز بسیار گرم حتی با نوشیدن ۸، ۱۰ یا ۱۲ لیوان آب، به‌دلیل تعریق زیاد فقط به اندازه ۲ لیوان ادرار دفع کند؛ بنابراین میزان آب مورد نیاز هر فرد به شرایطی مانند دمای هوا، میزان تعریق و نوع فعالیت او بستگی دارد.»
به‌گفته این فوق‌تخصص بیماری‌های کلیوی، «معیار مناسب این است که فرد به اندازه‌ای آب بنوشد که ادرارش شفاف و بدون غلظت و تیرگی باشد. البته افرادی که سابقه خانوادگی سنگ کلیه دارند باید توجه بیشتری به دریافت مایعات داشته باشند. افرادی هم که شغلشان در معرض آفتاب است، باید آب بیشتری بخورند تا افرادی که پشت میز و زیر کولر کار می‌کنند.» این نفرولوژیست تأکید می‌کند که علاوه بر کم‌آبی و کم‌تحرکی، رژیم‌های غلط مانند مصرف غذاهای پرنمک و پرپروتئین نیز می‌تواند باعث سنگ‌سازی کلیه‌ها شود.
یک تصور رایج اما اشتباه درباره مصرف آب
این پزشک متخصص در ادامه به یک تصور رایج اشتباه در جامعه اشاره می‌کند و می‌گوید: «خیلی‌ها تصور می‌کنند همه بیماران کلیوی باید آب زیادی بنوشند، در حالی‌که این تصور درست نیست. برای مثال، فردی که دچار نارسایی کلیه است، اگر بدون نظر پزشک آب زیادی مصرف کند، ممکن است تعادل الکترولیت‌های بدنش به هم بخورد و حتی با وضعیت نامناسب به اورژانس مراجعه کند؛ بنابراین میزان مصرف مایعات باید متناسب با بیماری زمینه‌ای هر فرد و با نظر پزشک تعیین شود.»
روزانه چقدر آب بخوریم؟
کارشناسان توصیه می‌کنند در روزهای گرم، به اندازه‌ای آب بنوشید که رنگ ادرار در طول روز روشن و شفاف بماند. افرادی که در فضای باز کار می‌کنند، ورزشکاران و کسانی که تعریق زیادی دارند، بیش از دیگران به مایعات نیاز دارند. دکتر پوررضاقلی می‌گوید: «نیاز به آب به شرایط هر فرد بستگی دارد. کسی که در فضای باز کار می‌کند مانند کارگر ساختمانی یا پلیس راهور که ساعت‌ها زیر آفتاب هستند، به‌مراتب بیشتر از فردی که در محیط خنک و پشت میز کار می‌کند، به مایعات نیاز دارند؛ بنابراین نمی‌توان برای همه افراد یک عدد مشخص به‌عنوان میزان مصرف آب تعیین کرد، اما ادرار نباید غلیظ و تیره‌رنگ شود و همیشه باید شفاف باشد.»
مجله زیبایی و سلامت دکتر آناهیتاکرمی
