داروهای نسل جدید درمان چاقی و دیابت مانند سماگلوتید و تیرزپاتید با ایجاد کاهش وزن چشمگیر، توجه بسیاری را به خود جلب کرده‌اند. با این حال، متخصصان هشدار می‌دهند که همه وزن از دست‌رفته چربی نیست و حدود ۲۵ تا ۴۰ درصد آن ممکن است از توده بدون چربی بدن (شامل عضلات) باشد. این موضوع در کنار افزایش مصرف خودسرانه این داروها، نگرانی‌های جدی درباره سلامت عضلات و عوارض احتمالی آنها برای بدن ایجاد کرده است.
تحلیل عضلانی؛ سایه تاریک کاهش وزن با آمپول‌های لاغری
بررسی مطالعات نشان می‌دهد بخش قابل‌توجهی از کاهش وزن ناشی از آگونیست‌های گیرنده GLP-1 مربوط به توده بدون چربی (Fat Free Mass) است. مجید حسن‌قمی، نایب‌رئیس انجمن تغذیه ایران، در این باره توضیح می‌دهد که کاهش توده بدون چربی لزوماً به معنای تحلیل شدید عضله اسکلتی نیست، اما در برخی گروه‌ها مانند سالمندان، افراد کم‌تحرک، مبتلایان به چاقی سارکوپنیک و کسانی که پروتئین کافی دریافت نمی‌کنند، خطر تحلیل عضلانی به مراتب بیشتر است. وی تأکید می‌کند که امروزه در مجامع علمی، موفقیت درمان تنها براساس میزان کاهش وزن سنجیده نمی‌شود، بلکه حفظ توده بدون چربی، کاهش توده چربی، عملکرد عضلات، توانایی فیزیکی و سلامت متابولیک بیمار نیز از اهمیت بالایی برخوردار است.
معیار موفقیت؛ فقط عدد روی ترازو نیست
حسن‌قمی با ذکر مثالی توضیح می‌دهد: «دو بیمار را تصور کنید که هر دو ۱۵ کیلوگرم وزن کم کرده‌اند، اما یکی عمدتاً چربی از دست داده و دیگری بخش قابل‌توجهی از عضلات خود را. هر دو روی ترازو نتیجه مشابهی دارند، اما از نظر سلامت و پیامدهای بلندمدت، شرایط آنها کاملاً متفاوت است.» به همین دلیل، متخصصان تأکید می‌کنند مصرف این داروها باید همراه با دریافت کافی پروتئین، فعالیت بدنی و تمرینات مقاومتی باشد تا از تحلیل عضلات جلوگیری شود. همچنین، این داروها جایگزین اصلاح سبک زندگی نیستند و افرادی که با کمک آنها وزن کم می‌کنند، اگر رژیم غذایی، فعالیت بدنی و عادات زندگی خود را تغییر ندهند، پس از قطع دارو احتمال بازگشت وزن در آنها زیاد خواهد بود.
هشدار درباره مصرف خودسرانه و عوارض جدی
با وجود شیوع بالای اضافه‌وزن و چاقی در کشور، میل به کاهش وزن سریع باعث شده بسیاری از افراد بدون آنکه کاندیدای مناسبی برای مصرف این داروها باشند، به سراغ آنها بروند. این داروها برای افرادی با شاخص توده بدنی (BMI) بالای ۳۵ تا ۴۰، وزن بیش از ۱۰۰ کیلوگرم، یا BMI بالاتر از ۲۷ همراه با بیماری‌هایی مانند دیابت، فشارخون بالا، چربی خون یا کبد چرب مناسب هستند. با این حال، مصرف خودسرانه یا بدون نظارت پزشک می‌تواند با عوارضی چون تحلیل توده عضلانی، افزایش احتمال تشکیل سنگ‌های صفراوی، مشکلات گوارشی، کم‌آبی بدن، آسیب کلیوی و در موارد نادر التهاب پانکراس همراه باشد که نباید نادیده گرفته شوند و ضرورت مشاوره با پزشک متخصص قبل از مصرف این داروها را بیش از پیش آشکار می‌سازد.
مجله زیبایی و سلامت دکترآناهیتاکریمی
